Tử tế với bản nháp đầu tiên của mình
Bạn đọc lại những gì mình viết và ý nghĩ đầu tiên là nó thật tệ.
Cuối cùng bạn cũng viết xong phiên bản đầu của bản đề xuất, bài luận hay tin nhắn gửi chủ nhà. Đọc lại, bạn thấy chùng xuống: câu vụng, ý lặp, chẳng giống chút nào điều mình hình dung. Bạn chỉ muốn xóa sạch hoặc gập máy lại.
Phản ứng ấy rất phổ biến, và đáng được xử lý nhẹ nhàng. Bản nháp đầu vốn dĩ thô, và cách bạn đón nhận nó sẽ quyết định bạn có viết tiếp hay không.
Bản nháp đầu tiên thật ra để làm gì?
Để đưa suy nghĩ ra khỏi đầu và đặt trước mắt. Bạn không thể cải thiện một thứ chưa tồn tại. Bản nháp là nguyên liệu thô, không phải thành phẩm.
Vì vậy câu nên hỏi không phải “Cái này có hay không?” mà là “Cái này đã đủ để làm tiếp chưa?” Hầu như lúc nào câu trả lời cũng là có.
Vì sao đọc bản nháp của chính mình lại khó đến vậy?
Vì bạn so nó với phiên bản hoàn hảo trong đầu, phiên bản chưa bao giờ phải nằm trên trang giấy. Những bài viết bạn ngưỡng mộ đều đã được sửa vài lần, và có cả người khác giúp.
Bạn cũng biết mình định nói gì, nên mọi khoảng cách giữa ý định và trang giấy đều hiện rõ. Người đọc chỉ thấy trang giấy, và có thể hiểu tốt hơn bạn lo.
Thử cách này: hai lượt đọc tử tế
Dùng cho bản nháp nào cũng được: báo cáo, CV, tin nhắn hay bài tập. Bạn cần một cây bút hoặc công cụ ghi chú trên màn hình, và khoảng mười phút.
- Nghỉ một chút trước, dù chỉ năm phút, để đọc bằng con mắt mới hơn.
- Lượt đầu, chỉ tìm điều đã ổn. Gạch chân hoặc tô sáng ba chỗ rõ ràng, chính xác hoặc diễn đạt hay. Nhỏ cũng được.
- Lượt hai, chỉ tìm điều cần sửa. Đánh dấu tối đa ba chỗ, và ghi bên cạnh mỗi chỗ cách sửa nhỏ nhất: “thêm ví dụ”, “bỏ dòng này”, “đưa lên đầu”.
- Chọn chỗ sửa đầu tiên và làm. Hết giờ thì dừng.
Tách riêng hai lượt là điều quan trọng. Nếu vừa tìm lỗi vừa tìm điểm tốt cùng lúc, cái dở thường át hết phần còn lại.
Những câu bạn có thể tự nhủ
Khắt khe: “Viết thế này thì vứt đi, mình không biết viết.”
Thật lòng và tử tế: “Đây là bản nháp đầu. Phần mở ổn, phần giữa còn mơ hồ. Mình sẽ sửa phần giữa.”
Khắt khe: “Ai cũng sẽ thấy mình chẳng biết mình đang làm gì.”
Thật lòng và tử tế: “Mình biết nhiều hơn những gì đã viết ở đây. Mình sẽ thêm ví dụ để chứng minh.”
Hãy sửa những câu này theo lời của bạn. Khuôn chung là: nói điều đã ổn, nói điều còn thiếu, và nói bước nhỏ tiếp theo.
Áp dụng vào một ngày thật
Nếu bạn viết tranh thủ, như giữa hai cuộc họp hay sau khi con ngủ, hãy kết thúc mỗi lần viết bằng một dòng.
Dòng đó ghi lần sau bắt đầu từ đâu. Nó giúp bạn khỏi phải đọc lại cả bản nháp và đối mặt với tiếng nói phê bình thêm lần nữa.
Có thể bạn viết bằng ngôn ngữ thứ hai hay thứ ba, như viết tiếng Anh cho công việc trong khi nghĩ bằng tiếng Việt. Hãy chuẩn bị tinh thần rằng bản nháp đầu sẽ vụng hơn. Điều đó bình thường, và hai lượt đọc này dùng được với ngôn ngữ nào cũng vậy.
Khi nào nên nhờ người khác
Sau một hai lượt tự đọc, có thêm một đôi mắt sẽ giúp ích. Hãy chọn người góp ý rõ ràng, cụ thể, và cho họ biết bản nháp đang ở giai đoạn nào. Để đón nhận góp ý một cách bình tĩnh, hãy xem đón nhận góp ý bình tĩnh, và việc cần làm tiếp.
Nếu việc tự chê công việc của mình khiến bạn không thể bắt đầu, hoặc bạn thấy buồn bã hầu hết các ngày, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn. Nếu một bài tập khiến bạn bất an, chóng mặt hay gợi lại ký ức đau cũ, bạn cứ dừng lại. Trang hỗ trợ của chúng tôi có liệt kê nơi bắt đầu.
Đọc tiếp
Để khép lại một ngày có vẻ chẳng làm được gì, hãy đọc nhìn lại công bằng một ngày làm được ít việc. Khi bản nháp có một lỗi thật, bài sau một lỗi nhỏ, đừng gọi mình là kẻ thất bại chỉ cách sửa một cách bình tĩnh.
Để nói thật lòng về những chỗ mình còn thiếu, hãy thử nói về điểm yếu mà không giấu đi điểm mạnh. Công cụ miễn phí Bảng trút ý là nơi đổ ra những ý nghĩ lộn xộn trước khi viết, và trang chủ đề cảm xúc và tử tế với bản thân trong đời thường có đủ các bài hướng dẫn.
Nếu tiếng nói phê bình trong đầu đã ồn ào trước cả khi bạn bắt đầu, bài thiền bảy phút có hướng dẫn của Sadhguru cho bạn vài phút yên để lắng lại trước.
Câu hỏi thường gặp
Bản nháp đầu tiên có phải đương nhiên là dở không?
Bản nháp đầu tiên chỉ cần có mặt. Việc của nó là đưa ý tưởng lên trang giấy để bạn có cái mà sửa. Nó sẽ có chỗ hổng, ý lặp lại và câu vụng. Điều đó không có nghĩa bạn không biết viết. Nó chỉ có nghĩa bạn đang ở bước đầu của một quá trình bình thường.
Làm sao để thôi đọc lại rồi xóa hết?
Tách việc viết khỏi việc sửa. Hẹn giờ mười lăm phút và chỉ thêm chữ, không xóa. Đánh dấu chỗ yếu bằng một ký hiệu rồi viết tiếp. Sau khi nghỉ một lát, mới chuyển sang sửa. Làm cả hai cùng lúc chính là điều khiến trang giấy trở nên quá sức.
Nếu sắp có người xem bản nháp của tôi thì sao?
Hãy nói rõ bản nháp đang ở giai đoạn nào khi gửi: “Đây là bản nháp đầu, mình muốn nghe ý kiến của bạn về bố cục.” Như vậy người đọc biết nên nhìn vào đâu, và cả hai đều bớt áp lực. Phần lớn người đọc thích câu hỏi rõ ràng hơn một trang bóng bẩy che đi chỗ yếu.
Đọc tiếp
Nếu tiếng nói phê bình trong đầu đã ồn ào trước cả khi bạn bắt đầu, bài thiền bảy phút có hướng dẫn của Sadhguru cho bạn vài phút yên để lắng lại trước.