การทำสมาธิกับการมีสติ ต่างกันอย่างไร

การทำสมาธิคือเวลาที่กันไว้เพื่อฝึกความใส่ใจ ส่วนการมีสติ (mindfulness) คือการใส่ใจสิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้อย่างอ่อนโยน ทำได้ทั้งตอนนั่งและตอนล้างจาน สองอย่างนี้ซ้อนกันอยู่ คำเลยปนกัน

คุณไม่ต้องหาข้อสรุปให้ได้ก่อนเริ่ม เลือกมาอย่างหนึ่ง ลองสักสองสามวัน แล้วดูว่ารู้สึกอย่างไร

สองอย่างนี้ซ้อนกันตรงไหน

ศูนย์สุขภาพเชิงบูรณาการและการแพทย์เสริมแห่งชาติของสหรัฐฯ (NCCIH) อธิบายว่าการมีสติเป็นการทำสมาธิรูปแบบหนึ่ง ที่เน้นการรู้ตัวอยู่กับปัจจุบันโดยไม่ตัดสิน¹

บริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร (NHS) พูดด้วยภาษาธรรมดาว่า การมีสติคือการใส่ใจสิ่งที่เกิดขึ้นทั้งข้างในและข้างนอกตัวเรา ทีละขณะ² การมีสติจึงอยู่ในครอบครัวใหญ่ของการทำสมาธิ และยังเข้าไปอยู่ในชีวิตประจำวันด้วย

รู้สึกต่างกันตรงไหน

การทำสมาธิมีจุดเริ่มและจุดจบชัดเจน คุณนั่งลง กันเวลาไว้สักสองสามนาที แล้ววางความใส่ใจไว้ที่สิ่งเดียว

การมีสติไม่มีขอบเขตแบบนั้น คุณลิ้มรสข้าวมันไก่คำแรก รู้สึกถึงเท้าที่วางบนพื้นตอนยืนรอที่สถานีรถไฟฟ้า หรือสังเกตว่ากรามเกร็งอยู่ระหว่างประชุม ไม่ต้องเตรียมอะไรเลย

ควรลองอะไรก่อน

ใช้รายการเทียบข้างกันง่าย ๆ นี้

• เลือกนั่งสั้น ๆ ถ้าชอบมีโครงสร้าง มีตัวจับเวลา และมีจุดจบชัด
• เลือกช่วงมีสติ ถ้านั่งนิ่ง ๆ ยาก หรือไม่มีเวลาว่างเหลือ
• เลือกแบบมีเสียงนำ ถ้าอยากให้คนอื่นพาความใส่ใจไป
• เลือกแบบเงียบ ถ้าชอบไปตามจังหวะของตัวเอง

ไม่มีลำดับไหนผิด บางคนเริ่มจากอย่างหนึ่ง แล้วค่อยเพิ่มอีกอย่างทีหลัง

ลองดู: จิบแรกอย่างมีสติ

ทำกับเครื่องดื่มแก้วแรกตอนเช้าได้ ใช้เวลาไม่ถึงนาที

1. ถือแก้วไว้ รู้สึกถึงความอุ่นในมือ
2. จิบช้า ๆ หนึ่งคำ สังเกตกลิ่น รส และอุณหภูมิ
3. เมื่อใจกระโดดไปเรื่องที่ต้องทำวันนี้ บอกในใจว่า “วางแผน” แล้วกลับมาที่คำถัดไป
4. ดื่มจนหมดแก้ว โดยใส่ใจไว้กับมันให้นานที่สุดเท่าที่ทำได้

นี่คือการมีสติ ถ้าทำแบบเดียวกันสองนาทีโดยหลับตาและวางใจไว้ที่ลมหายใจ ก็กลายเป็นการทำสมาธิสั้น ๆ

ให้เข้ากับวันจริง

เช้าที่ต้องส่งลูกไปโรงเรียน ฝึกรู้ตัวระหว่างรอกาต้มน้ำเดือด ตอนรถติดยาวบนถนน รู้สึกถึงมือบนพวงมาลัยและหลังที่พิงเบาะ เก็บการนั่งสมาธิไว้ในช่วงที่เงียบกว่า เช่น พักเที่ยง หรือหลังลูกหลับ

ถ้าการฝึกทำให้รู้สึกทุกข์ใจ เวียนหัว หรือนึกถึงความทรงจำที่เจ็บปวด หยุดได้ แพทย์หรือนักให้คำปรึกษาช่วยคุณได้ และหน้าความช่วยเหลือของเราบอกว่าเริ่มที่ไหน

อ่านต่อ

อยากได้ความหมายพื้นฐานแบบง่าย ๆ อ่านการทำสมาธิคืออะไร อยากรู้เรื่องการรู้ตัวในชีวิตประจำวัน ดูการมีสติคืออะไร ถ้าอยากได้ตัวจับเวลาฟรีสำหรับนั่งสั้น ๆ ใช้ตัวจับเวลา

คุณยังอ่านทำสมาธิแบบมีเสียงนำ หรือแบบเงียบได้ หรือกลับไปที่หน้ารวมเริ่มทำสมาธิแบบมือใหม่จริง ๆ